Oorsprong
De houtduif is al eeuwen een vertrouwd beeld in het Europese landschap. Oorspronkelijk leefde deze vogel vooral in beboste gebieden, waar hij veilig kon broeden en voldoende voedsel vond. De soort komt van nature voor in vrijwel heel Europa en een deel van West-Azië. In de loop der tijd heeft de houtduif zich aangepast aan nieuwe leefomgevingen. Waar hij ooit vooral schuw was, voelt hij zich nu ook thuis in de nabijheid van mensen.
Verspreiding
Vandaag vliegt de houtduif boven weilanden, stadsparken en zelfs drukke pleinen. In Nederland is hij een van de meest voorkomende vogels. Ook in België, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is hij alomtegenwoordig. In de zuidelijke regionen van Europa zoekt hij schaduwrijke bossen, terwijl hij in het noorden beter bestand is tegen kou. Dankzij zijn flexibele aard weet de houtduif zich wereldwijd aan te passen. Sommige populaties trekken ’s winters naar warmere gebieden, terwijl andere het hele jaar op dezelfde plek blijven.
Voeding
De houtduif is een alleseter met een voorkeur voor plantaardig voedsel. Hij scharrelt op de grond op zoek naar granen, zaden, en jonge scheuten. In stedelijke gebieden past hij zijn menu moeiteloos aan en leeft hij van broodkruimels en etensresten. Op het platteland profiteert hij van de landbouw, waar hij nazaden van graan en koolrapen eet. Tijdens de herfst vormen bessen en eikels een rijke voedselbron. De vogel drinkt regelmatig en kan, in tegenstelling tot veel andere vogels, water opzuigen in plaats van het op te lepelen.
Leefgebied
De houtduif heeft een groot territorium nodig, vooral tijdens het broedseizoen. Hij bouwt zijn nest het liefst in hoge bomen of dichte struiken, maar in steden doet hij dat net zo graag op balkons, dakgoten of pergola’s. De omgeving moet voedselrijk zijn, met open grasvelden of akkers in de buurt. In bossen kiest hij vaak de randen van open plekken, waar hij goed zicht heeft op mogelijke dreigingen. Zijn aanpassingsvermogen maakt hem tot een echte overlever in een veranderende wereld.
Bedreigingen
Hoewel de houtduif zich goed handhaaft, bestaan er risico’s. Roofvogels zoals de sperwer en boomvalk vormen een natuurlijk gevaar. Daarnaast spelen menselijke factoren een rol. Intensieve landbouw kan de beschikbaarheid van voedsel verminderen en verkeersdrukte zorgt jaarlijks voor veel aanrijdingen. Ten slotte bedreigen ziektes zoals paramyxovirus de populatie plaatselijk. Toch groeit het aantal houtduiven dankzij hun vermogen nieuwe leefgebieden te verkennen en zich snel voort te planten.
Levensduur
In het wild wordt een houtduif gemiddeld zes tot acht jaar oud. In gunstige omstandigheden kan hij zelfs tien jaar halen. Jonge vogels hebben het echter vaak zwaar in hun eerste levensjaar, waarin ze leren voedsel te vinden en roofdieren te ontwijken. Oudere exemplaren herkennen gevaar beter en profiteren van ervaring binnen hun vertrouwde omgeving.
Broedtijd
De broedtijd van de houtduif begint vroeg in het voorjaar en kan tot in de herfst duren. Een stelletje kan meerdere legsels per jaar grootbrengen. Het vrouwtje legt meestal twee witte eieren, die in zo’n zeventien dagen uitkomen. Beide ouders broeden om beurten en voeren de jongen met duivenmelk, een voedzame substantie die zij zelf produceren. Na ongeveer drie weken verlaten de jongen het nest om hun eigen gebied te zoeken.
Uiterlijk
De houtduif is groot en fors met een zachtgrijze kleur en een witte halsvlek. Opvallend zijn de roze borst en lichtgrijze vleugeldekveren met een witte baan die zichtbaar wordt tijdens de vlucht. Zijn ogen zijn geel met een donkere pupil, en de snavel heeft een lichte, oranje tint. Dankzij zijn typische koerende geluid is hij al van ver te herkennen.
Leefwijze
Houtduiven leven meestal in paren, maar vormen in de herfst en winter grotere groepen. Ze zijn overdag actief en rusten tegen de schemering in bomen of op gebouwen. Hun vlucht is krachtig met snelle vleugelslagen, vaak gevolgd door een korte glijvlucht. De houtduif verdedigt zijn territorium met koerende tonen, die dienen om indruk te maken op soortgenoten en rivalen te waarschuwen.