Knobbelzwanen verfraaien al eeuwenlang de Nederlandse wateren. Deze iconische vogels gedijen perfect in onze polders en sloten.
Oorsprong
De knobbelzwaan komt oorspronkelijk uit Europa en Centraal-Azië. In Nederland verdween de soort rond de 12e eeuw door intensieve jacht. Sinds de jachtdruk afnam, herstelde de populatie zich sterk. Tegenwoordig broeden zo’n 6000 paren in ons land.
Verspreiding
Knobbelzwanen leven in heel Nederland, met voorkeur voor waterrijke provincies als Zuid- en Noord-Holland. Ze bewonen ook parks, meren en plassen in andere regio’s. Wereldwijd gedijen ze overal met zoet water, van het Verenigd Koninkrijk tot Rusland. In zachte winters blijven ze in Nederland.
Leefgebied
Ze kiezen laaggelegen polders, veenweidegebieden en open graslanden met sloten. Rustige wateren zoals de Veluwerandmeren en het IJsselmeer trekken ze aan voor ruien. Jonge vogels zwerven in mei over weilanden. Deze voorkeur maakt Nederlandse polders ideaal.
Voeding
Knobbelzwanen foerageren op waterplanten, gras en insecten. Ze graven met hun snavel in ondiep water naar wortels en stengels. Op land knabbelen ze aan landbouwgewassen, wat soms conflicten met boeren veroorzaakt. In winter eten ze vooral gras.
Herkenning
Herken de knobbelzwaan aan zijn witte verenkleed, lange nek en oranje snavel met zwarte knobbel bovenop. Mannetjes hebben een grotere knobbel. Volwassenen bereiken 1,5 meter lengte. Jonge vogels zijn grijzig en missen de knobbel. Hun fluitende vleugelslag verraadt ze in de lucht.
Leefwijze
Deze standvogels vormen levenslange paren en verdedigen fel hun territorium. Ze zwemmen elegant, maar waggelen plomp op land. Grote groepen onvolwassenen verzamelen zich buiten broedtijd. Ouders beschermen jongen fanatiek tegen gevaar. Ze ruien op open water.
Broedtijd
Vanaf april bouwen ze nesten van riet op beschutte plekken. Het vrouwtje legt 5 tot 7 eieren, die 35 tot 40 dagen bebroed worden door beide ouders. Kuikens zijn donzig en zwemmen direct mee. Ze worden na zes maanden zelfstandig.
Leeftijd
Knobbelzwanen worden gemiddeld 15 tot 20 jaar oud. In gevangenschap bereiken sommigen 30 jaar. Jonge vogels overleven minder vaak door predatie en voedseltekort.
Bedreigingen
Schade aan grasland door begrazing en uitwerpselen irriteert boeren. Predators zoals vossen bedreigen nesten. Watervervuiling en verstoring verminderen leefgebied. Toch blijft de populatie stabiel rond 20.000 vogels. De soort geniet wettelijke bescherming.