De atalanta is een van de bekendste dagvlinders van Europa. Deze vlinder, met zijn opvallende rood-oranje strepen en donkere vleugels, draagt de wetenschappelijke naam Vanessa atalanta. Hij behoort tot de familie van de aurelia’s en komt oorspronkelijk uit de gematigde gebieden van Europa, Noord-Afrika en Azië. Door zijn aanpassingsvermogen is de atalanta tegenwoordig in grote delen van de wereld te vinden, zelfs tot in Noord-Amerika. Dat maakt hem tot een echte reiziger van de lucht.
Verspreiding
De atalanta leeft in uiteenlopende landen, van het zuiden van Spanje tot in Scandinavië. In Nederland is hij een vaste zomergast. In de lente vliegen migranten uit Zuid-Europa onze richting op, waar later in het jaar een nieuwe generatie wordt geboren. Sommige exemplaren trekken in de herfst terug naar warmere streken, terwijl anderen de zachte winters hier doorstaan. Deze trekbewegingen zijn opmerkelijk voor een vlinder en tonen zijn sterke overlevingsdrang. In bergachtige regio’s komt hij voor tot op ruim tweeduizend meter hoogte.
Voeding
De atalanta voedt zich voornamelijk met nectar van bloemen. Hij heeft een voorkeur voor vlinderstruik, distel en fruitbloesem. In de nazomer en herfst zoekt hij vaak rottend fruit op om zich te voeden met het suikerhoudende sap. Dit komt vooral voor bij overrijpe appels, pruimen en peren. De rups van de atalanta eet uitsluitend brandnetelbladeren. Dat maakt deze plant onmisbaar voor zijn voortplanting. Zonder brandnetels zou de soort in Nederland nauwelijks standhouden.
Leefgebied
De vlinder houdt van zon en open landschappen. Hij komt veel voor in tuinen, parken, bosranden en bloemrijke bermen. De atalanta kiest plekken waar nectar in overvloed aanwezig is en waar genoeg brandnetels groeien voor de rupsen. Dankzij zijn brede voorkeur voor leefgebieden weet hij zich goed aan te passen aan veranderende omstandigheden. Zelfs in stedelijk gebied is hij vaak te zien, fladderend langs geveltuinen en balkons vol bloemen.
Bedreigingen
Hoewel de atalanta momenteel niet direct bedreigd wordt, brengen klimaatverandering en afname van natuurlijke begroeiing risico’s met zich mee. Steeds drogere zomers kunnen de brandnetelstand verminderen, en het gebruik van bestrijdingsmiddelen beïnvloedt vlinderpopulaties negatief. Daarnaast kunnen zachte winters de natuurlijke trekcyclus ontregelen. Natuurorganisaties pleiten daarom voor het behoud van bloemrijke zones en onbegroeide plekken waar planten ongestoord kunnen groeien.
Levensduur
De levensduur van een atalanta verschilt per generatie. De vlinders die in het voorjaar migreren leven gemiddeld een maand of twee. De nazomergeneratie kan langer leven, soms tot wel zes maanden, vooral wanneer ze overwinteren in een beschutte omgeving. De rups doet er ongeveer drie weken over om zich te verpoppen, waarna de volwassen vlinder verschijnt.
Voortplanting
In de kraamtijd, die loopt van mei tot september, legt het vrouwtje haar eieren afzonderlijk op jonge brandnetelbladen. Na enkele dagen komen de rupsen uit, die hun bladeren tot een opgerolde tent spinnen voor bescherming. Na het popstadium komt de kleurrijke vlinder tevoorschijn. In gunstige zomers ontstaan twee generaties, waardoor de soort zich snel kan verspreiden over grotere gebieden.
Herkenning
De atalanta is gemakkelijk te herkennen aan zijn zwarte vleugels met oranje banden en witte vlekken aan de bovenzijde. Als hij met gesloten vleugels rust, vallen deze kleuren weg achter een schutkleur van bruin en grijs. Dat maakt hem minder zichtbaar voor vogels. Zijn krachtige, fladderende vlucht en voorkeur voor zon maken hem een opvallende verschijning in elke tuin.
Leefwijze
De atalanta is een solitair dier dat een klein territorium verdedigt. Mannetjes kiezen vaak een zonnige plek waar ze vanaf een blad of hek positie innemen en wacht houden op passerende vrouwtjes. Ondanks zijn solitaire aard heeft de soort een belangrijke ecologische rol. Als bestuiver helpt hij bij de voortplanting van talloze plantensoorten. De aanwezigheid van atalanta’s is daarom een teken van een gezonde en bloemrijke omgeving.