Oorsprong
De torenvalk is een van de meest herkenbare vogels van Nederland. Dit roofvogeltje, dat vaak stil in de lucht hangt terwijl het jaagt, komt oorspronkelijk uit Europa, Azië en Afrika. Zijn verspreiding is indrukwekkend: van de Britse eilanden tot in de bergen van Nepal en de savannes van Noord-Afrika. De soort heeft zich aangepast aan zeer uiteenlopende klimaten, zolang er maar open terrein is waar hij zijn prooi kan vinden.
Verspreiding
In Nederland is de torenvalk een vaste bewoner van weilanden, akkers en heidegebieden. De vogel komt ook veel voor in de rest van Europa en grote delen van Azië. In koude regio’s zoals Scandinavië trekken veel torenvalken in de winter naar warmere streken. In West-Europa blijven ze meestal het hele jaar door op hun vaste plekken. Ook in stedelijke gebieden is de vogel steeds beter te zien, waar hij nestelt in kerktorens en hoge gebouwen.
Voeding
De torenvalk is een echte muizenliefhebber. Zijn dieet bestaat voornamelijk uit veldmuizen, spitsmuizen en soms kleine zangvogels. Wanneer muizen schaars zijn, eet hij ook insecten en regenwormen. De vogel jaagt vaak alleen en gebruikt zijn unieke stilhangende vliegtechniek: hij bidt in de lucht, stil fladderend tegen de wind in, met zijn blik strak op de grond gericht. Zodra hij een prooi ziet, stort hij zich razendsnel omlaag en grijpt het dier met zijn scherpe klauwen.
Leefgebied
Het leefgebied van de torenvalk bestaat vooral uit open landschappen met lage vegetatie. Weiland, akkerland en duingebieden zijn ideaal. Hij vermijdt dichte bossen, want daar is te weinig ruimte om te jagen. Boerenland is zijn favoriete terrein, vooral waar ruige grasranden muizen aantrekken. Vaak maakt de torenvalk gebruik van nestkasten die door natuurbeschermers zijn geplaatst, omdat natuurlijke nestplekken in oude bomen of gebouwen schaarser worden.
Bedreigingen
Toch gaat het niet overal goed met de torenvalk. Intensieve landbouw zorgt ervoor dat er minder muizen en insecten overblijven. Ook verdwijnen er oude schuren en bomen, waardoor geschikte nestplaatsen afnemen. Daarnaast vormen verkeer en pesticiden een gevaar. Vergiftigde prooien kunnen de valk verzwakken of doden. Beschermingsmaatregelen, zoals het ophangen van nestkasten en het behoud van ruige grasstroken, helpen de soort gelukkig overeind te houden.
Levensduur
Een torenvalk kan in het wild meestal vijf tot tien jaar oud worden. Slechts een klein deel haalt die leeftijd, want jonge vogels vallen vaak ten prooi aan grotere roofvogels of komen om door slecht weer. In gevangenschap kunnen torenvalken soms vijftien jaar oud worden, omdat ze daar veilig en goed gevoed zijn. Hun aanpassingsvermogen is groot, maar ze blijven afhankelijk van voldoende voedsel en veilige broedplekken.
Broedseizoen
De kraamtijd van de torenvalk begint in april en duurt tot juni. Het vrouwtje legt gemiddeld vijf eieren, die ze ongeveer een maand uitbroedt. Beide ouders zorgen voor de jongen. Na ongeveer vier weken verlaten de jonge valken het nest, maar ze blijven nog enkele tijd in de buurt om te leren jagen. Meestal gebruikt een paartje elk jaar hetzelfde territorium, zolang daar voldoende prooien te vinden zijn.
Herkenning
Een torenvalk is goed te herkennen aan zijn slanke gestalte, spitse vleugels en lange staart. Het mannetje heeft een roodbruine rug en een blauwgrijze kop, terwijl het vrouwtje bruiner is met zwarte strepen. In vlucht valt hij op door zijn karakteristieke stilhangende houding, ook wel bidden genoemd. Zijn scherpe roep klinkt vaak hoog en kort, een helder ki-ki-ki dat boven de weilanden weerkaatst.
Leefwijze
De torenvalk leeft meestal solitair of in paren. Elk paar verdedigt een territorium dat groot genoeg is om voldoende voedsel te leveren. Ze gebruiken vaak vaste uitkijkpunten, zoals palen of boomstammen, om de omgeving te scannen. Hun aanwezigheid is een teken van een gezond landschap met veel kleine dieren. Wie goed oplet tijdens een rit over het platteland, ziet ze regelmatig elegant boven de velden hangen.